Financieel beleid 2010

Eind december stelde de minister de Tweede Kamer per brief op de hoogte van de financiële resultaten van het onderwijs over 2010. Dit jaar werden de cijfers voor het eerst voorzien van een uitgebreide toelichting door de Inspectie van het Onderwijs. De resultaten spreken voor zich: het onderwijs pot niet meer op, maar teert in.

Het totaaloverzicht van de jaarcijfers van de bekostigde besturen in (s)bo, wec en vo zijn bedoeld om de Tweede Kamer een beeld te geven van de financiële staat van deze onderwijsvelden en geven per onderwijsveld achtereenvolgens inzicht in:

de balans;
de investeringen;
de financiële bezittingen;
de staat van baten en lasten;
het financieel beheer.

Voor het inzicht in het financieel beheer gebruikt de inspectie de kengetallen van de Commissie Vermogensbeheer Onderwijsinstellingen (‘de commissie Don’):

voor vermogensbeheer de kengetallen ‘solvabiliteit’ en ‘kapitalisatiefactor’;
voor budgetbeheer de kengetallen ‘liquiditeit’ en ‘rentabiliteit’.

De analyse van de inspectie besluit met het aantal besturen die mogelijk in de financiële problemen kunnen komen.

Financieel beeld

Het financiële beeld laat zien dat de instellingen in het primair en voortgezet onderwijs ook in 2010 meer geld hebben uitgegeven voor het onderwijs dan ze hebben ontvangen. Het saldo voor het totale primair onderwijs komt in 2010 uit op -1,5% van de jaarlijkse baten, ofwel € 126 miljoen negatief en voor het totale voortgezet onderwijs is het resultaat -1% van de jaarlijkse baten, ofwel € 73 miljoen negatief. Alleen het speciaal onderwijs behaalt nog een positief resultaat.

Niet alle schoolbesturen in het po en vo hebben een negatief resultaat, in beide sectoren heeft ongeveer 1/3 van de schoolbesturen nog een positief resultaat. Het gemiddelde resultaat van de besturen die een negatief exploitatiesaldo heeft, is daardoor groter. 2/3 van de schoolbesturen heeft een negatief resultaat van 2,7% (po) en 2,4% (vo) van de totale jaarlijkse baten.

De balans

Een negatief resultaat leidt tot een daling van het eigen vermogen. Uit de balansgegevens van alle onderwijsinstellingen in het po samen blijkt dat het eigen vermogen eind 2010 hoger is dan in 2009, ondanks het negatieve resultaat van € 126 miljoen. Dit hogere vermogen wordt echter voor het overgrote deel veroorzaakt door de overboeking van de voorziening BAPO. Voor de BAPO moest tot en met het boekjaar 2009 nog een voorziening worden getroffen. Aanpassingen in de voorschriften voor de jaarrekening 2010 leidden ertoe dat deze voorziening BAPO in 2010 vrijviel ten gunste van het eigen vermogen.

In het voortgezet onderwijs is het eigen vermogen, ondanks toevoeging van de voorziening BAPO wel gedaald. Onder elkaar gezet geeft dit het volgende beeld.

Jaarrekening 2010 (in miljoenen) primair onderwijs

	2010	2009
eigen vermogen	2.382	2.304
voorzieningen	403	622

Het eigen vermogen is toegenomen met € 78 miljoen, maar de voorzieningen zijn afgenomen met € 219 miljoen.

Jaarrekening 2010 (in miljoenen) voortgezet onderwijs

	2010	2009
eigen vermogen	1.730	1.733
voorzieningen	487	663

Zowel het eigen vermogen als de voorzieningen zijn afgenomen. Het po en het vo teerden in.

Zoals al gezegd het speciaal onderwijs (wec) behaalde nog een positief resultaat van 0,2% van de totale baten. Het totale vermogen is hier ook iets toegenomen.

Jaarrekening 2010 (in miljoenen) wec

	2010	2009
eigen vermogen	298	271
voorzieningen	43	68

De voorzieningen (vnl. overboeking BAPO) daalt met 25 miljoen, maar het eigen vermogen stijgt met 27 miljoen.

Staat van baten en lasten

De inspectie heeft in het rapport ook een analyse gemaakt van de staat van baten en lasten. Een opvallende stijging is de post personeelslasten. Ten opzichte van de totale baten bedroegen de personele lasten in 2009 83,6 % (po) en 77,6% (vo). In 2010 maakten de personele lasten 84,22% (po) en 78,5% (vo) uit van de totale baten.

Schoolbesturen hebben dit al eerder opgemerkt: de personeelslasten zetten de begroting 2010 onder druk en waren bij de meeste schoolbesturen soms fors hoger dan begroot. Ook hier laat het wec een ander beeld zien. De personele lasten zijn in 2010 iets gedaald, van 84,8% in 2009 naar 84,2% in 2010.

De financiële baten en lasten (per saldo baten) daalden over de hele linie. Dat is niet vreemd: alleen al de rentepercentages zijn lager dan in het verleden.

Tot slot maakt de inspectie melding van het aantal risicobesturen. Uitgaande van de indicatieve waarde van de kengetallen liquiditeit (ondergrens 0,5) en solvabiliteit (ondergrens 0,2) is het aantal besturen met mogelijke risico’s voor zijn financiële continuïteit in het po gestegen van 27 naar 34. In het vo steeg dit aantal van 30 naar 40. De inspectie maakt hierbij wel een kanttekening: “De ervaring leert dat de liquiditeit en solvabiliteit van een aantal besturen wel onder de

signaleringsgrenzen liggen, maar dat bij nadere analyse geen sprake is van aanzienlijke risico’s voor de financiële continuïteit. Deze analyse is nog niet uitgevoerd voor alle besturen die in deze paragraaf aan de orde komen (de gecontroleerde cijfers zijn nog geen maand beschikbaar) en heeft daardoor nog geen effect gehad op de hier vermelde totalen, die zuiver en alleen uitgaan van mogelijke risico’s op basis van kengetallen.”

Maar hoe je het ook formuleert: de trend is echter duidelijk. Het onderwijs gaf in 2010 meer geld uit dan er binnenkwam.

Inmiddels zitten we in 2012 en afgaande op onze ervaringen, verwachten we dat ook in 2011 veel schoolbesturen in de min zijn geëindigd.