Ontwikkeling van een kindcentrum
Het integraal kindcentrum is zo eenvoudig, maar de mensen hebben het zo ingewikkeld gemaakt (Vrij naar Couperus: “Het leven is zo eenvoudig, maar de mensen hebben het zo ingewikkeld gemaakt.”)
De definitie
Een integraal kindcentrum is een voorziening voor kinderen van 0-12 jaar, waar zij gedurende de dag (bijvoorbeeld tussen 7 uur en 19 uur) komen om te leren, spelen, zich te ontwikkelen, te ontspannen en ontmoeten. Er is sprake van één team, dat een dagprogramma binnen één en dezelfde pedagogische visie verzorgt, waar, naar keuze, deels of geheel gebruik van gemaakt kan worden. De omgeving biedt een totaalpakket op het gebied van educatie, opvang en ontwikkeling, waarbij wel functionele specialismen zijn (inclusief taakverdeling), maar geen institutionele en organisatorische verdeling. (uit: Op weg naar een Integraal Kindcentrum, dhr. Studulski)
Wanneer je de onlangs verschenen rapporten en publicaties over integrale kindcentra (IKC) leest en experts en adviseurs hoort spreken, lijkt de realisatie van een dergelijke voorziening een complexe aangelegenheid. De integrale samenwerking tussen opvang en onderwijs blijkt juridisch en financieel ingewikkeld. Er zijn voorbeelden genoeg waar dergelijke initiatieven vastlopen in een kluwen van wet- en regelgeving. Het is onvermijdelijk dat dit scholen, kinderopvangorganisaties en gemeenten afschrikt. Maar er zijn ook voorbeelden waar het wel lukt om een kindcentrum te vormen. Wat is de sleutel tot succes?
De definitie deel I: wat biedt het IKC ouders en kinderen?
Een voorziening voor kinderen van 0-12 jaar, waar één team met één pedagogische visie tussen 7 19 uur een combinatie van leren, spelen, ontspannen, ontwikkelen en ontmoeten aanbiedt. Aldus is de basis van een integraal kindcentrum de combinatie en integratie van onderwijs, opvang peuterspeelzaalwerk of voorschool. In de praktijk is het peuterspeelzaalwerk vaak al onderdeel van de kinderopvang of onderwijs of is dit traject in gang gezet, waardoor wij dit in dit artikel verder niet noemen. Vrijetijdsbesteding en zorg kunnen een onderdeel zijn, maar dat is niet noodzakelijk
Om een gezamenlijk dagprogramma aan te kunnen bieden is er een aantal randvoorwaarden:
- Directeuren van onderwijs en opvang die bereid zijn samen te werken, één (management)team te vormen, compromissen te sluiten en daarmee een deel van hun autonomie op te geven, daarin gesteund door hun bestuur en/of management.
- Een personeelsteam (zowel van opvang als onderwijs) dat de meerwaarde van een integraal dagarrangement omarmt, bereid is erin te investeren en onderdeel wil worden van één team.
- Voldoende kinderen bij zowel school als kinderopvang om een financieel gezonde organisatie te zijn.
- Steun van de MR of ouderraad, de ouders van huidige en toekomstige leerlingen/kinderen.
- Situering van kinderopvang en school in elkaars nabijheid, bij voorkeur in hetzelfde gebouw of het vooruitzicht op een nieuw gebouw waarin beide partijen onder één dak gaan. (In de afspraken over huisvesting zal de gemeente een rol spelen).
Om dit te bereiken moeten in de verkenningsfase de volgende stappen ondernomen worden:
- Een betrouwbare partner vinden en de uitgangspositie van beide organisaties in kaart brengen en vastleggen (bijvoorbeeld de bestaande pedagogische visies, het aantal kinderen en de leeftijden, het aantal personeelsleden, de financiële situatie, de huisvesting en de demografische prognoses).
- Met beide partners op directieniveau een voorlopig beeld of visie van de pedagogische visie en het aanbod van hun IKC schetsen.
- Indien nodig met beide partners de gewenste locatie bepalen.
- Dit droombeeld definitief maken in samenspraak met de (vertegenwoordigers van) de diverse stakeholders van het IKC: besturen en management, personeel, ouders en gemeente.
- Deze visie / dit droombeeld toetsen aan de vraag om te beoordelen of beide partijen voldoende instroom zullen hebben om rendabel te blijven draaien.
- Geschikte huisvesting zoeken. (Wanneer er nieuw gebouwd moet worden, is dit een intensief traject van meerdere jaren, maar misschien kan de kinderopvangorganisatie bij de school intrekken of zitten beide organisaties al onder één dak in een multifunctionele accommodatie of een brede school.
Op basis hiervan kunnen de partners besluiten verder te gaan met hun plannen (of niet) en een samenwerkingsovereenkomst sluiten. Dit is voor elke situatie anders. De overeenkomst vormt de basis voor de samenwerking door enerzijds het aanbod (één of meerdere dagarrangementen) en de pedagogische visie vast te leggen en anderzijds praktische afspraken te maken. Hierin kan ook vastgelegd worden dat het om een pilot voor een beperkte tijd of een beperkt aantal groepen gaat om het format in de praktijk te testen.
Daarnaast kan in de samenwerkingsovereenkomst vastgelegd worden, of en welke stappen verder genomen gaan worden om ook het tweede deel van de definitie waar te maken:hoe is een IKC georganiseerd?
De definitie deel II: Hoe is een IKC georganiseerd?
De omgeving biedt een totaalpakket op het gebied van educatie, opvang en ontwikkeling, waarbij wel functionele specialismen zijn (inclusief taakverdeling), maar geen institutionele en organisatorische verdeling.
Dit betekent dat een IKC bij voorkeur één organisatie is met één directie. Deze organisatiestructuur voor een IKC is lastig te verwezenlijken. Door de huidige wet- en regelgeving is het organisatorisch samengaan van onderwijs en opvang erg ingewikkeld en op sommige punten zelfs onmogelijk. Problemen die hierbij spelen zijn onder meer:
- Het samengaan van een maatschappelijke organisatie (school) en een commerciële (opvang) is niet zondermeer mogelijk, bijvoorbeeld door de winst, de omzetbelasting etc.
- De geldstroom van het onderwijs moet gescheiden blijven, omdat wettelijk is vastgelegd dat de financiering die onderwijsinstellingen ontvangen aan niets anders dan onderwijs mag worden uitgegeven.
- Onderwijs- en kinderopvangorganisaties moeten op diverse gebieden aan verschillende regels voldoen, bijvoorbeeld huisvesting, kwaliteit, personeel, etc.
- Door de leerplicht moet een kind jaarlijks een aantoonbaar aantal uur onderwijs genieten, dus er zullen uren als onderwijs geoormerkt moeten blijven.
- De besturen van kinderopvangorganisaties en basisscholen hebben over het algemeen meerdere locaties of scholen onder zich en zullen niet altijd op alle locaties met elkaar willen samenwerken.
- Het blijkt in de praktijk onmogelijk de verschillende personeelsgroepen onder dezelfde CAO te scharen.
Echter, wanneer deze integratie verwezenlijkt wordt, zijn er voordelen te behalen: de organisatie kan wellicht efficiënter aangestuurd worden, combinatiefuncties zijn aantrekkelijk en uitdagend voor personeel en als de diverse werknemers onder dezelfde arbeidsvoorwaarden werken, versterkt dit het gevoel één team te zijn. Bovendien is de eenheid juridisch geborgd zonder dat op onderlinge afspraken vertrouwd hoeft te worden; de samenwerking wordt minder afhankelijk van de wil van de mensen die onderdeel van het team zijn.
Wanneer je de eerste stap gemaakt hebt en samen met partner(s) een dagprogramma gaat aanbieden, handelen als één team en dezelfde pedagogische visie gaat onderschrijven, kunnen volgende stappen naar een verdere integratie gezet worden. In de samenwerkingsovereenkomst wordt dan ook vastgelegd hoe en op welke termijn het eindbeeld verwezenlijkt kan worden. Dit eindbeeld wordt in een ondernemingsplan omschreven waarin alle relevante aspecten, zoals organisatie, personeel, aanbod, financiën, huisvesting, wet- en regelgeving, aan de orde komen, geflankeerd door een realistische planning voor het implementatietraject en een communicatieplan.
De hele definitie waarmaken
Onderwijs en opvang integreren niet in één dag. Het ontwikkelt zich met kleine en soms grotere stappen. Door de bundeling van krachten en kennis, de wil tot verandering en de dialoog tussen vraag en aanbod, ontstaat en ontwikkelt het kindcentrum zich op de werkvloer. Personeel, ouders en kinderen, gefaciliteerd door management, bestuur en gemeente, geven samen vorm aan de praktijk van het dagprogramma en de pedagogische visie, waarna op strategisch niveau verdere integratie verwezenlijkt kan worden.
Leeuwendaal VOS/ABB heeft alle expertise in huis om uw zorg uit handen te nemen en samen met u deze uitdaging aan te gaan. In dit traject begeleidt één van onze ervaren projectleiders u, ondersteund door een multidisciplinair team van specialisten op het gebied van communicatie & marketing, bestuur, management, personeel, organisatie, wet- en regelgeving, andere schooltijden, financiën en huisvesting.
